TÍTULO

MS-AMTL-ANCT halo kampaña prevensaun moras la hada'et ba funsionáriu MCI
MS-AMTL-ANCT halo kampaña prevensaun moras la hada'et ba funsionáriu MCI · Imagem: Source: tatoli.tl

- 12 Outubru 2026

Ministériu Saúde, Asosiasaun Médiku Timor-Leste (AMTL) hamutuk ho Aliansa Nasionál Kontrolu Tabaku iha Timor-Leste (ANCT-TL) halo kampaña prevensaun no diagnostiku sedu moras la hada'et ba funsionáriu Ministériu Komérsiu no Indústria (MCI, sigla portugés). Imajen Tatoli/Felicidade Ximenes.
Ministériu Saúde, Asosiasaun Médiku Timor-Leste (AMTL) hamutuk ho Aliansa Nasionál Kontrolu Tabaku iha Timor-Leste (ANCT-TL) halo kampaña prevensaun no diagnostiku sedu moras la hada'et ba funsionáriu Ministériu Komérsiu no Indústria (MCI, sigla portugés). Imajen Tatoli/Felicidade Ximenes. · Imagem: Ministériu Saúde, Asosiasaun Médiku Timor-Leste (AMTL) hamutuk ho Aliansa Nasionál Kontrolu Tabaku iha Timor-Leste (ANCT-TL) halo kampaña prevensaun no diagnostiku sedu moras la hada'et ba funsionáriu Ministériu Komérsiu no Indústria (MCI, sigla portugés). Imajen Tatoli/Felicidade Ximenes.

- 05:09 PM

Ministériu Saúde, Asosiasaun Médiku Timor-Leste (AMTL) hamutuk ho Aliansa Nasionál Kontrolu Tabaku iha Timor-Leste (ANCT-TL) halo kampaña prevensaun no diagnostiku sedu moras la hada’et ba funsionáriu Ministériu Komérsiu no Indústria (MCI, sigla portugés). Imajen Tatoli/Felicidade Ximenes.
Ministériu Saúde, Asosiasaun Médiku Timor-Leste (AMTL) hamutuk ho Aliansa Nasionál Kontrolu Tabaku iha Timor-Leste (ANCT-TL) halo kampaña prevensaun no diagnostiku sedu moras la hada’et ba funsionáriu Ministériu Komérsiu no Indústria (MCI, sigla portugés). Imajen Tatoli/Felicidade Ximenes. · Imagem: Ministériu Saúde, Asosiasaun Médiku Timor-Leste (AMTL) hamutuk ho Aliansa Nasionál Kontrolu Tabaku iha Timor-Leste (ANCT-TL) halo kampaña prevensaun no diagnostiku sedu moras la hada’et ba funsionáriu Ministériu Komérsiu no Indústria (MCI, sigla portugés). Imajen Tatoli/Felicidade Ximenes.

Ministériu Saúde, Asosiasaun Médiku Timor-Leste (AMTL) hamutuk ho Aliansa Nasionál Kontrolu Tabaku iha Timor-Leste (ANCT-TL) halo kampaña prevensaun no diagnostiku sedu moras la hada'et ba funsionáriu Ministériu Komérsiu no Indústria (MCI, sigla portugés). Imajen Tatoli/Felicidade Ximenes.

MS-AMTL-ANCT halo kampaña prevensaun moras la hada'et ba funsionáriu MCI
MS-AMTL-ANCT halo kampaña prevensaun moras la hada'et ba funsionáriu MCI · Imagem: Source: tatoli.tl

DILI, 12 Outubru 2026 (TATOLI)—Ministériu Saúde, Asosiasaun Médiku Timor-Leste (AMTL) hamutuk ho Aliansa Nasionál Kontrolu Tabaku iha Timor-Leste (ANCT-TL) halo kampaña prevensaun no diagnostiku sedu moras la hada'et ba funsionáriu Ministériu Komérsiu no Indústria (MCI, sigla portugés).

MS-AMTL-ANCT halo kampaña prevensaun moras la hada'et ba funsionáriu MCI
MS-AMTL-ANCT halo kampaña prevensaun moras la hada'et ba funsionáriu MCI · Imagem: Source: tatoli.tl

"Agradese ba Aliansa Nasionál Kontrolu Tabaku iha Timor-Leste no AMTL, ba ita-boot sira-nia inisiativa ne'ebé mak servisu hamutuk ho ita atu halo nafatin atividade kampaña no screening ba ita-nia funsionariu sira." "Atividade kampaña ba moras la hadaet ne'e ba programa rutina Ministériu Saúde nian, durante ne'e ita la'o hela iha fasilidade saúde sira," Xefe Departamentu Moras La Hadaet, iha Ministériu Saúde, Mateus Ornai, hateten iha salaun MCI, Bebora, ohin.

MS-AMTL-ANCT halo kampaña prevensaun moras la hada'et ba funsionáriu MCI
MS-AMTL-ANCT halo kampaña prevensaun moras la hada'et ba funsionáriu MCI · Imagem: Source: tatoli.tl

"Antes ne'e, lideransa sira orienta ona profisionál saúde sira iha fasilidade saúde atu halo servisu loro-loron hodi koko tensaun, koko raan-midar no fahe informasaun kona-ba moras la hada'et ne'e ba pasiente ne'ebé mai halo tratamentu saúde iha fasilidade saúde."

MS-AMTL-ANCT halo kampaña prevensaun moras la hada'et ba funsionáriu MCI
MS-AMTL-ANCT halo kampaña prevensaun moras la hada'et ba funsionáriu MCI · Imagem: Source: tatoli.tl

"Bainhira ita akompaña, ita haree katak ita-nia funsionáriu sira barak mak ladun partisipa iha ita-nia fasilidade saúde." "Tanba ne'e, mak ita halo inisiativa ida-ne'e, hakarak tama-sai Ministériu sira, atu fahe informasaun." Então, o ministério que você acabou de entrar agora é o Gabinete do Primeiro-Ministro ou outros ministérios. Agora, hoje, você está no Ministério do Comércio e Indústria, mas amanhã você já não irá a outros ministérios. Porque esta é sua atividade rotineira do Ministério da Saúde

MS-AMTL-ANCT halo kampaña prevensaun moras la hada'et ba funsionáriu MCI
MS-AMTL-ANCT halo kampaña prevensaun moras la hada'et ba funsionáriu MCI · Imagem: Source: tatoli.tl

, afirmou ele. O Ministério da Saúde, a Associação Médica de Timor-Leste (AMTL) em conjunto com a Aliança Nacional de Controle do Tabaco em Timor-Leste (ANCT-TL) realizou uma campanha de prevenção e diagnóstico precoce de doenças não transmissíveis para funcionários do Ministério do Comércio e Indústria (MCI, sigla em português).

MS-AMTL-ANCT halo kampaña prevensaun moras la hada'et ba funsionáriu MCI
MS-AMTL-ANCT halo kampaña prevensaun moras la hada'et ba funsionáriu MCI · Imagem: Source: tatoli.tl

Imagem: Tatoli/Felicidade Ximenes. Ele explicou que o objetivo desta ação é promover a defesa das doenças crônicas como hipertensão e diabetes.

MS-AMTL-ANCT halo kampaña prevensaun moras la hada'et ba funsionáriu MCI
MS-AMTL-ANCT halo kampaña prevensaun moras la hada'et ba funsionáriu MCI · Imagem: Source: tatoli.tl

Quando as pessoas não são detectadas e não recebem tratamento adequado, elas podem desenvolver complicações graves como acidente vascular cerebral; uma pessoa pode estar bem, mas de repente sofrer um infarto e morrer.

MS-AMTL-ANCT halo kampaña prevensaun moras la hada'et ba funsionáriu MCI
MS-AMTL-ANCT halo kampaña prevensaun moras la hada'et ba funsionáriu MCI · Imagem: Source: tatoli.tl

Ele disse que, no caso da hipertensão, diabetes e câncer, é possível prevenir essas doenças através do controle do estilo de vida, por meio de alimentação saudável, prática regular de exercícios, parar de fumar e evitar o consumo excessivo de álcool, pois essas ações podem controlar as doenças não transmissíveis.

MS-AMTL-ANCT halo kampaña prevensaun moras la hada'et ba funsionáriu MCI
MS-AMTL-ANCT halo kampaña prevensaun moras la hada'et ba funsionáriu MCI · Imagem: Source: tatoli.tl

Sancho Fernandes, Diretor Executivo da Organização Aliança Nacional de Controle do Tabaco de Timor-Leste, afirmou que o objetivo principal desta atividade é aumentar a conscientização dos funcionários públicos sobre a prevenção de doenças não transmissíveis como acidente vascular cerebral, derrame, diabetes e doenças pulmonares crônicas entre outras. "Porque nós vemos que as taxas de mortalidade por esta doença estão aumentando.

MS-AMTL-ANCT halo kampaña prevensaun moras la hada'et ba funsionáriu MCI
MS-AMTL-ANCT halo kampaña prevensaun moras la hada'et ba funsionáriu MCI · Imagem: Source: tatoli.tl

Além disso, a promoção da saúde e a prevenção são importantes porque quando uma pessoa já está doente, ela vai ao hospital; então isso pode dificultar sua sobrevivência", disse ele.

MS-AMTL-ANCT halo kampaña prevensaun moras la hada'et ba funsionáriu MCI
MS-AMTL-ANCT halo kampaña prevensaun moras la hada'et ba funsionáriu MCI · Imagem: Source: tatoli.tl

O Presidente da Associação Médica de Timor-Leste (AMTL), Herculano Seixas, afirmou que os fatores de risco que contribuem para a alta prevalência desta doença são, por exemplo, a hipertensão, que afeta 26% da população com idade entre 18 e...

MS-AMTL-ANCT halo kampaña prevensaun moras la hada'et ba funsionáriu MCI
MS-AMTL-ANCT halo kampaña prevensaun moras la hada'et ba funsionáriu MCI · Imagem: Source: tatoli.tl

Os dados mostram que apenas 30% recebem tratamento, mas quase 80% não realizam o tratamento regularmente. Portanto, isso já nos faz pensar que enfrentamos um novo desafio que exige de nós também mudar nossa estratégia para combatê-lo. O que fazer para combater as doenças crônicas? Primeiro, sensibilizar ainda mais a formação em saúde para nossos profissionais de saúde, para compreender que é importante contribuir para a prevenção,

MS-AMTL-ANCT halo kampaña prevensaun moras la hada'et ba funsionáriu MCI
MS-AMTL-ANCT halo kampaña prevensaun moras la hada'et ba funsionáriu MCI · Imagem: Source: tatoli.tl

disse Herculano.

MS-AMTL-ANCT halo kampaña prevensaun moras la hada'et ba funsionáriu MCI
MS-AMTL-ANCT halo kampaña prevensaun moras la hada'et ba funsionáriu MCI · Imagem: Source: tatoli.tl

Este especialista pediu a todos que façam check-ups regulares à saúde, assim poderão saber suas doenças e poder realizar o tratamento adequado.

MS-AMTL-ANCT halo kampaña prevensaun moras la hada'et ba funsionáriu MCI
MS-AMTL-ANCT halo kampaña prevensaun moras la hada'et ba funsionáriu MCI · Imagem: Source: tatoli.tl

A Diretora de Recursos Humanos do Ministério do Comércio e Indústria, Martinha Manuela Carvalho Soares, agradeceu ao Ministério da Saúde e seus parceiros por realizarem uma campanha sobre doenças crônicas para os funcionários do MCI, para que possam fazer check-ups adequados, assim poderão prevenir essas doenças.

MS-AMTL-ANCT halo kampaña prevensaun moras la hada'et ba funsionáriu MCI
MS-AMTL-ANCT halo kampaña prevensaun moras la hada'et ba funsionáriu MCI · Imagem: Source: tatoli.tl

Jornalista: Felicidade Ximenes

Editor: Cancio Ximenes

Publicidade